Anjel Lertxundi Esnal

En 2019 vio la luz Itzuliz usu begiak, el último hito en el catálogo ensayístico de Lertxundi hasta el momento. El autor volvía en él su mirada hacia la dialéctica permanente entre creación y traducc

La novela arranca con dos imágenes: el símbolo Omega en la rúbrica de un pasaporte y dos aves atacándose a picotazos en el cielo, imagen ésta que parece investida con la fuerza de una profecía. El receptor del mensaje inquietante que augura el pasaporte es un individuo caido en desgracia dentro del entorno mafioso que ha frecuentado, y que se oculta tras varios nombres ficticios: Marcel, Cerdan, Osorio Pero, ¿Quien lo envia? ¿Quien se esconde tras el signo Omega? Los heroes mas entrañables de la novela moderna han sido personajes corrientes, complejos y ambiguos. Su heroicidad se reduce a inventariar una a una las experiencias que emergen gracias a la inmersion azarosa en una memoria vapuleada. Nos resulta intolerable una vida sin orden ni sentido: es indispensable su rescate con la ayuda de la ficcion. Mas aun (si cabe), como ocurre en esta novela, cuando ni siquiera el narrador conoce las razones de su infortunio. No obstante, cuando se le ofrece ese pasaporte cuya procedencia desconoce, cuenta ya con una certeza, sabe que no hay escapatoria posible. En adelante, no le quedara sino el angustioso balance de sus recuerdos. Su objetivo ya no sera huir, sino procurar que la muerte no se convierta en simple ceremonia de la nada. Esta es la miserable heroicidad a la que se condena al protagonista de esta novela. El ajuste de cuentas consigo mismo supondria quizas una humilde victoria, no mas que una dudosa redencion.

Alkateak minez lehertu beharrean zeukan burua. Bulegoko leihoa ireki eta bertako terrazara irten zen. Alkateak ezin zuen sinetsi begien bistan zeukana: Alderdi Eder, hiriko parkerik ederrenetako bat, neurri, mota eta piura guztietako elefantez beterik zegoen. Begiak igurtzi zituen. Ikusi berri zituenak elefanteak ziren, ez zeukan inolako zalantzarik. Alkatea ez zegoen edanda, oso pertsona serioa zen, gutxitan tronpatzen zen, osasun ona zeukan. Orduan? Zer gertatzen ari zen bere kargu zeukan hiri maitean?

Inork ez du bere izenik gogoratzen, Zakarruko deitzen diote denek. Harroa omen da, egoskorra, beti kopetilun dago: petralduta bizi da bere buruarekin eta munduarekin. Baina Zakarruko benetan ote da h

Izuaren lurraldean itsu baten makuluak ez du ezertarako balio, han ez baitago zorurik . Nobelaren abiapuntua: Omega marka bat (pasaporte baten sinaduran) eta aieru baten indarrez nabarmenduko den irudi bat (bi txori mokoka zeru mugetan). Pasaporte-mehatxuaren hartzailea, talde mafioso baten barruan gainbehera etorritako gizon eroria, izen askoren atzean mozorrotu dena: Marcel, Cerdan, Osorio Zein ote pasaportearen igorlea? Zein dago Omega markaren atzean? [] Nobela modernoaren heroi hunkigarrienak pertsonaia arrunt, xume eta anbiguoak izan dira. Haien heroitasuna norbere baitan azterka bildutako bizi-pusketak lerrotzera mugatu ohi da. Izan ere, jasanezina zaigu taxurik eta zentzurik gabeko bizitza: fikzioaren zedarrietan eraiki beharra dago bizitza. Are gehiago, nobela honetan gertatzen den modura, narratzaileak porrotaren arrazoiak ere ezagutzen ez dituelarik. Hala ere, badaki zerbait, alegia, nondik datorren ez dakien pasaporte hori eskaintzen zaionean, bereak egin duela. Aurrerantzean, atsedenik gabeko oroimenaren azterketa urduria baino ez zaio geldituko. Helburua ez da, dagoeneko, ihes egitea, baizik eta ezerezaren atari huts ez bilakatzea heriotza. Horixe da nobela honetako protagonistari geratzen zaion heroitasun mixerablea. Bere buruarekiko kontu-garbitzea luke garaipen, erredentzio badaezpadakoa.Iñaki Aldekoa