Joan Mari Irigoien

Zer du gazteak buruan? Interesatzen al zaio poesia? Erronka horri eutsi dio Joan Mari Irigoienek, normalean poesiarako izaten ez diren gaiak hartuz eta haiekin gazteentzako poemak idatziz: teknologia berriak, sexu-grina, politika eta beste asko. Hari horiek josteko, berriz, bi jostorratz erabili ditu: umorearena esku batean, kritika sozialarena bestean. Eta oihala edertzeko, Antton Olariagak erantsi dizkio bere kolore bixiak eta begirada ironikoa.

Poema liburu parea egin du Joan Mari Irigoienek. Esku artean duzun honexek jostailu bat izan nahi luke, ondo pasatzeko balioko duena: aho-korapiloak, txisteak, hitz-jokoak eta bestelako dibertimenduak ugari dira bertan, baita Antton Olariagaren marrazkiak ere, irriari kolorea eransten diotenak; baina, horrez gain, liburuak badu, jolas hutsetik harago, bestelako asmorik ere: irakurlea gazteari pentsaraztea eta zenbait baliotan heztea.

"Hamzak, beraz, leherketa hura zuen jada buruan: izango ez zuen, bada, puntuari begira zegoela musika hura etorri bazitzaion, bamm-bamm-bamm. musika hura, bai, gorputzean ere sentitzen zuena, bere gorputza zuhaitz bat balitz bezala, zainak adartzat zituena eta bere bihotz hura fruitutzat; bihotz hura, soka bakarreko lautak bezala, bamm-bamm-bamm egiten zuena, sistoleak eta diastoleak bat eginik; musika hura, segundo gutiren buruan erabateko bakera eraman zuena: BAMMM!". Hari bi nobela bakar berean: batetik, Bereibarko familia bat (Gipuzkoa eta Bizkaia arteko alegiazko herria), bizibidez eskopeta-lantegi bat daukana; bestetik, Balad al Xams-eko (Ekialde Hurbileko balizko herrialdea) beste familia bat, gerra ahaztu baten ondorioak nozitu beharko dituena; modu paraleloan kontatzen zaizkigu batzuen nahiz besteen pozak eta nekeak, eguneroko kontu xeheak eta Historia markatzen duten gertakari handiak, XX. mendeko bigarren erdian hasi eta gaur arte. Hari biek, halabeharrez, bat egiten duten arte. Ez da ohikoa arma trafikoa gaitzat hartzea eleberri batean; irakurlearen gogo-bihotzak inarrosteko asmo osoz egin du Joan Mari Irigoienek, eta helburu horri begira erabili bere artearen tresna guztiak. Hiru ezaugarriok nabarmendu daitezke egilearen lanean: hizkuntzaren erabilera zaindu eta ederra, hainbat istorio sortu eta kateatzeko fabulazio-ahalmen itzela, eta gure gizarteko gai minberak ukitzeko kontzientzia etikoa.

dos: altzatarrok ere ikusiko genuen, herriko historiaren une jakin batean, herria deserri bihurtua, baina ez ote gaude sartuta jada deserria herri bihurtzeko aro berri batean?Are gehiago esango dut: batzuk, izan ere, aspaldi hasi ziren egiteko horretan: noiz jarri zen, bada, martxan Altzako ikastola? Noiz ekin zion Altzako eskola publikoak euskararen aldeko apustuari, gero eta eredu euskaldunagoak bultzatuz? Noiz jarri ziren martxan gau-eskola etaauzo elkarteak? Orain, berriz, begiratu Casaresi eta begiratu Tomaseneri: zenbat kultur elkarte eta zenbat elkartekide, lanean eta lanean ari direnak, isil bezain apal, lurraren eta hizkuntzaren defentsan!Zain ditzagun, bai, gure lurrak eta berdeguneak: Altzan zementu gehiagorik ez!Herria baita gorputza eta bihotza hizkuntza, zaindu dezagun bion osasuna, euskararen aldeko mugida guztietan parte hartuz, euskarak aurrera egin dezan ahalik eta bizkorren, aurrera eta aurrera, korrika, korrika!Lurraren eta lurraren espirituaren aldeko ekintza ekologiko ederragorik!

Molde guztiak hautsi ditu Joan Mari Irigoienek eleberri honetan, irakurlea batzuetan irriz, besteetan barrez jartzeko asmoz. Pertsonaia xelebre eta karikaturazko batzuen bitartez, komedia gisako istorio txoro bezain airosoa kontatzen digu "Kalamidadeen liburu" honetan, eta aldi berean gizartearen gaineko fartsa sano, lotsagabe eta kritikoa egiten. Zeregin horretan guztiz lagungarriak dira Antton Olariagaren marrazki umoretsu eta zirikatzaileak. Idazlearen irudia, familia barruko harremanak, sexua, ekonomia, matxistmoa, erlijio eta politika modu batzuk... dena jartzen du hankaz gora Irigoienek, baita literatura egiteko legeak ere.

Urgain permanece bajo las aguas: el pueblo que un día fue, con sus gentes y sus historias, ha sido engullido por un pantano, construido en nombre del progreso pero impulsado por la sed de dinero. Sin embargo, al igual que casas y plazas, piedras y calles salen a la luz en tiempos de sequia, asi reviven sus recuerdos y vivencias las personas que alli vivieron.

Nonbait esana dugu blog honetan ez dugula hitzik egingo bizirik dauden euskal egileen liburuez. Baina, hala ere, kontabilitate pertsonal moduko bat eraman ahal izateko, hemen jarriko ditugu irakurri

Damaso eta Gabino, orbetarren sagako azken ordezkariak, txikitatik norgehiagoka isil eta itsua bizi izan dutenak, izateko, sentitzeko eta pentsatzeko bi era kontrajarri hezur-mamitzen dituztelako: Damaso razionala, eszeptikoa, munduaren minek mindua eta jendailak nardatua, engainu eta lilura besterik ez diren ametsak arbuiatzen dituena, dela erlijioa, dela aberria; Gabino, berriz, sentikor eta sentibera, xaloa eta ameslaria, izadia eta izakiak pasioz maite dituena, bere kontraesan guztiekin haraindi baten sinesmena gorde eta honaindiko Euskal Herria aldeztu nahi lukeena.Urteetako urruntze baten ondoren, gutun sail luzea idatziko dio Damasok anaiari, Burgosko Epaiketaren garaitsuan, esan beharreko guztiak esan aurretik hil bazen ere. Gabinok eskutitz haiei erantzungo die hamabost bat urte geroago, Elorrietako komentutik, eta denboran zehar doan elkarrizketa horretan agertuko dizkigute beren kezka eta buruhausteak, familiako kideen oroitzapenak, norberaren bizikizunak... Ekintza bakoitzaren atzean dagoelako historia oso bat, iritzi bakoitzaren ostean mundu bat, bere ñabardura eta gorabehera guztiekin.

Egun hartan ere halaxe zihoan Nazario Orbe, irria eta besoak zabal, korrika zetozkion semealabak besarkatzeko prest; besteetan ez bezala, ordea, aitagandik bizpahiru urratsera gelditu zen Teofilo Maria erabakitasun handiz, baita atzetik beste bost anai-arrebak ere, bata bestearen ondotik; gero, hamahiru urteko umeak honela esan zion aitari, gizonaren plantak eginez: -Berri txarrak.

Pistolak eta epistolak, Joan Mari Irigoien Aranberri: Urunia hiriburu fantasiazko bezain errealean kokatu du Joan Mari Irigoienek gazte literaturako eleberri hau, non boterearen gehiegikeriak salatzen dituen, parodiaren eta ziriaren bidez. Batetik, alkate megalomano bezain autoritario bat agertzen da, udaltzainburu eskumakila alboan duela; bestetik, kalean pintatzen duen gazte bohemio bat, bere txakurrarekin bizi dena eta adineko alargun bat lagun duena. Eta tartean, hainbat abentura barregarri eta gogoeta hausnargarri.

Urgain permanece bajo las aguas: el pueblo que un día fue, con sus gentes y sus historias, ha sido engullidopor un pantano, construido en nombre del progreso pero impulsado por la sed de dinero. Sin embargo,al igual que casas y plazas, piedras y calles salen a la luz en tiempos de sequia, asi reviven sus recuerdosy vivencias las personas que alli vivieron.Juan Mari Irigoien recrea en Aguas limpias, aguas turbias la vida de un pueblecito navarro con sus montesy rios, su iglesia y su escuela, sus costumbres y anecdotas; sin embargo, por encima de la geografia,las personas son las verdaderas protagonistas de esta novela: mujeres y hombres con sus penas y alegrias,sus ilusiones y frustraciones, y la permanente lucha por la vida, la autentica vida.

Poesia-liburu berri bat dakarkigu Joan Mari Irigoienek: ÓSorgin-argien ehizan". Bidaia-kaier baten antzera, Kanariar irletako txokoen tituluak ematen dizkie poemei, baina mamiak ez du hainbesteko zerikusirik hango bazterrekin; izan ere, egileak bere sakoneko kezkak dakarzkigu olerki-itxurapean. Batetik, liburuaren lehen partean, poema sozialak dei ditzakegunak datoz: gerraren eta inperialismoaren arbuioa, injustizia guztien salaketa, handikien kontrako aldarria. Bestetik, bigarren partean, poesia espiritualagoari egiten dio bidea, eta goranahi horren isla da hirugarrengo partea ere, Leiren kokaturikoa eta argitasunezko esperientzia bat kontatzen duena.

Lur bat haratago euskaraz inoiz idatzi den eleberri mardulena da, eta askoz gauza gehiago ere bai. Historia handi, eder, mamitsu, liluragarri bat kontatzen digu beste hamaika istorio txiki, bitxi, jakingarriren bitartez, irakurlea bere giroan blaituz eta bere sarean harrapatuz, denbora luzerako. Izan ere, XVII. mendeko Nafarroara garamatza egileak: familia handikia dira Etxegoiendarrak, urte luzez erbestean egonak Gaztelako inbasioari aurre egiteagatik baina agintari berriekin ostera adiskidetuak, eta etxeko seme bigarrena dugu Joanes, eleberriko protagonista eta kontalaria. Bi munduren artean sentitzen da etengabe Joanes Etxegoien: arbasoen heroitasuna eta gurasoen pragmatismoa, zientziaren argia eta erlijioaren abaroa, tradizioaren babesa eta modernitatearen deia, lurra eta itsasoa, Europa eta Amerika, katolikoak eta luthertarrak... Halakoxea baitzen sasoi hura ere, kontraesanez eta zalantzaz betea.

Umorezko eleberri bat idatzi du Joan Mari Irigoienek, futbolaren munduan girotua. Protagonistak, baina, ez dira futbolari eta entrenatzaileak, baizik eta futbolzaleak: Realaren aldeko bikote bat eta Athleticen aldeko beste bat, hiri eta plaza berean bizi direnak baina elkarri bizkar emanda eta muzin eginda, zein baino zein itsuago eta sutsuago.Abiapuntu horrekin, kontakizun jostalari bat eraiki du egileak, gai serioei eta asmo transzendenteei ihes egiten dien satira lotsagabe bat, gure gizarte honetako joera makur batzuk irrigarri utzi eta irakurleari barre eta algara eginarazi nahi dizkiona. Gonbidatuta zaude, beraz, kexak eta penak alde batera utzita, kontakizun ganberro hau dastatzera. On egin!

Molde guztiak hautsi ditu Joan Mari Irigoienek eleberri honetan, irakurlea batzuetan irriz, besteetan barrez jartzeko asmoz. Pertsonaia xelebre eta karikaturazko batzuen bitartez, komedia gisako istorio txoro bezain airosoa kontatzen digu "Kalamidadeen liburu" honetan, eta aldi berean gizartearen gaineko fartsa sano, lotsagabe eta kritikoa egiten. Zeregin horretan guztiz lagungarriak dira Antton Olariagaren marrazki umoretsu eta zirikatzaileak. Idazlearen irudia, familia barruko harremanak, sexua, ekonomia, matxistmoa, erlijio eta politika modu batzuk... dena jartzen du hankaz gora Irigoienek, baita literatura egiteko legeak ere.