JOXE AZURMENDI

Joxe Azurmendi, nacido en la villa guipuzcoana de Zegama en 1941, es uno de los pensadores y escritores contemporáneos más estimados, prolíficos e influyentes de las letras vascas. Con una sólida formacion filosofica en Francia y Alemania, intervino en los debates fundamentales de la cultura euskaldun desde los años sesenta en las revistas Olerti, Anaitasuna y Branka. Fue participe del resurgir de una intelectualidad en euskera desde prestigiosas publicaciones como Egan y Jakin. Poeta reconocido en Hitz berdeak y Manifestu atzeratua ("Palabras verdes" y "Manifiesto retrasado"), polemista referencial en Zer dugu Orixeren kontra? o Espainolak eta euskaldunak ("¿Que tenemos en contra de Orixe?" ; "Los vascos y los españoles"), el nombre de Joxe Azurmendi, que a veces ha aparecido bajo diferentes versiones seudonomicas, es, sin duda, crucial para acercarse al desarrollo del ensayo y/o la cultura vasca. En el dia de hoy, y con todas las pasiones, justas y doloridas unas, espureas otras, que promueve en la vida social la existencia de una violencia social permanente, es una gran hazaña intelectual decidirse a abordar filosoficamente este tema de la violencia; y al decir esto no se quiere decir, como podria entenderse, "abordarlo pacientemente", sino por el contrario, como hace Joxe Azurmendi en los textos que contiene este libro, con toda la pasion y la impaciencia propias de una verdadera vocacion intelectual. El tema de la violencia puede ser un pielago de confusiones como aquel en el que se hundio en su momento Georges Sorel (Reflexiones sobre la violencia), o una rigurosa plataforma de analisis, como lo fue para Engels, que abrio los ojos a la complejidad de los hechos sociales (Teoria de la violencia). (...)

El historiador comprende pronto que las palabras“yo soy catalán”no serán dichas sin más por el hombre medio en un mismo sitio a través de los siglos, o en un mismo momento en todos los sitios de un c

XX. mendearen erditsuan, abertzaletasunak berritu sakon bat izan zuen, etaarrazaren ordez euskarari eman zitzaion lehentasuna gure herria definitzeko eta eraikitzeko orduan. Gaur, XXI. mendean, planteamendu berriak entzuten dira, lehengo uste ziurrak zalantzan jartzera datozenak: hizkuntza, nazioarentzat mesede eta sostengu izan arren, ez ote da kalte edo traba estatu bat lortzeari begira?Hizkuntza, Nazioa, Estatua kontzeptuei eta haien arteko harremanei buruz hausnarrean jarri da Joxe Azurmendi, ez erudiziozko saio akademiko bat egiteko, baizik eta gaiaz interesa dutenekin elkarrizketa sustatzeko; ez polemika bilatuz, baina eztabaidari ihes egin gabe; historiaren argitan, baina etorkizunari begira.

Esta obra arranca en una respuesta a un obcecado crítico y, para invitarnos a serias reflexiones y autocríticas, el autor nos conduce hasta los siglos XVI y XVII, origen de la época actual. Entonces tomamos una resolucion equivocada, hoy hemos de decidir por segunda vez... Conducido a un vivisimo ritmo, disfrutando de un telurico humor nada habitual en este genero literario y de una fecunda erudicion cada vez menos frecuente, el lector se lleva la sorpresa de haber concluido un libro atractivo, facil, enriquecedor. Azurmendi consigue que el ensayo sea un recreo.

Bere libururik pertsonalena ondu du Joxe Azurmendik. Abiapuntua ez da edonolakoa: Bitoriano Gandiaga, poeta paregabea, Arantzazun fraidekide izana eta lagun bihotzekoa hiltzera doa. Hari bisitan joan eta, ezinbestean, adiskidearen bizitza eta lanak, izaera eta heziera, nahimenak eta sinesmenak hasi da errepasatzen, eta buruarenak ere bai.

Oharrekin eta gogoetez osatutako liburua da hau. Azurmendik Europan barrena errepidez, pentsamenduz edo literaturaz egindako bidaietan idatzitako testuak dakartza. Aldean daraman ekipajea ez da nolanahikoa: pentsamenduaren eta literaturaren klasikoak eta modernoak, arkitekturarako afizioa, historiaren epe luzeko ikuspegia eta erudizio kultural erraldoia. Oihartzun horiekin guztiekin garamatza orain Shakespeare irakurtzera, gero Okzitaniaren historiara eta hurrena Italiako errepubliketara, Erdi Aro eta Errenazimendutik hasi eta Modernitatean zehar. Besteak beste, testua gonbidapen bat da Europaren historia kulturala berrirakurtzeko, nazioa xix. mendeko nazio estatuaren eredutik harago ulertu eta izan dituen erabilera zabalagoak aintzat hartuta.

Liburu hau osatzen duten saioetako bat multikulturalismoaz eta mestizajeaz ari da, globalizazioaz eta unibertsaltasunaz, negritude mugimenduaren historiatik abiatuz eta gaur egungo hirietaino etorriz; beste batean, herri zapalduek oro har autogorrotorako izan duten joera erakusten zaigu, judu zenbaitek bere jatorriaz izan duten jokabidearen argitan: dela mespretxu eta ukoa, dela itxurazko goratze baina izatezko ahaztura; hurrengo batek historiaren objektua beti eraikuntza bat dela gogorarazten digu, eta iragan asmatuak herri baten sorreran eta bilakaeran daukan garrantzia azpimarratu, hainbat adibide erabiliz: Asterix galiarraren balentriak, Karlos V.a enperadorearen genealogiak, mito zaharrak eta utopia berriak… Lau saiakera labur, egileak ohi duen estilo ñabar eta bizian, edukietan jantzia eta tonuan zirikatzailea, arrazoiketan malgu baina usteetan finko, erreferentzietan kosmopolita eta keinuetan etxeko. Izan ere, zernahitaz ari dela ere, gutaz ari baita beti Azurmendi, oroipenez eta itxaropenez bizirik jarraitu nahi duen euskal herri baldar baina hala ere maite honetaz.

Hitzik baldin bada gaizki ulertu eta gaiztoz erabili dena, horra bat: Volksgeist edo herri gogoa.Ideiaren jatorria askoz lehenagotik ikertu baliteke ere, Europako pentsamendu modernoan aurrekariezagunak ditu: Voltaire eta Montesquieu frantsesak, Vico italiarra, Hume ingelesa; berbabera, herri xumearen ipuin eta kantuetan ageri omen den izpiritua izendatzeko asmatu zuten Alemanian(folklore hitzaren parekide zuzena); gero, historiaren filosofiako kontzeptua izan zenpentsalari zenbaitentzat (Herder-entzat kulturaren ikuspegitik, Hegel-entzat Estatuaren eraikuntzarenikuspegitik); ondotik, zuzenbidearen eskola historikoak erabili zuen (Savigny); eta, urteenburuan, Alemanian erabiltzeari utzi eta mende bat geroago, gure auzo-herrietan egin da ezaguna,zertarako-eta nazionalismoaren balizko jite makurra maiseatzeko, haren izaera ustez esentzialistaeta baztertzailea lustre intelektual-usteko batekin egurtzeko.

Liburu honetan, Joxe Azurmendik, Paz en la guerra eleberria aitzakiatzat hartuta, Unamunoren pentsamenduan sakondu du. Aipatu eleberria azkeneko karlistadari eta, bereziki, Bilboko setioari buruzko nobela da eta, ondorioz, karlismo vs. liberalismo gatazkaren interpretazio saio bat. Hala, bada, Euskal Herriaren eta Modernitatearen interpretazio saioa. Baina Unamunok XIX. mendeko ikuspegiarekin aztertu eta baztertu du euskal arazoa. Horra hor gerora egindako hainbat kritikaren eta interpretazioren arazoa. Hortik Azurmendiren Oraingo HB berdin karlistak eta beraiek berdin liberalak egin nahi izaten duten alde guztietako esentzialisten kon- trako salaketa.