Ramón Saizarbitoria

Ehun metro nobela 1976an argitaratu zen, nahiz eta 1974rako amaituta egon. Franco diktadorea 1975ean hil zen, baina 1976an argia ikusi zuen nobelaren lehen edizioak ez zuen artean indarrean zegoen zentsura-legerik gainditu, eta, edizioa bahitu eta liburu-dendetatik erretiratzearekin batera, egilea bere ere prozesatu eta epaitua izan zen. Urte berean, ordea, zentsura-legea desagertzearekin batera, nobela liburu-dendetara itzuli zen.Behin eta berriz aipatu dira nobelaren arkitektura, kontakizunean erabilitako teknika, baliabide eta estrategia aberatsak. Eta hori guztia argumentu xume baten euskarri: poliziarengandik ihesi doan aktibista batek zerraldo erori bitartean egindako ehun metroren kontaketa. Metro horietan, polizien tiro eta jazarpenari ihesi, bere bizitzako pasadizo batzuk dakartza oroimenera protagonistak.Iheslariak berak aukeratutako taberna itxi bateko terrazan eserita dagoen lekuko anonimoarengana bideratzen ditu urratsak. Huraxe aukeratu du, gero eta barnerago susmatzen duen heriotzaren zafraldiekin batera, helduleku, eta sakrifizio erritual baten aurrean bageunde bezala, testigu harixe eskainiko dio bizitza ofrendan. Zergatik eta zertarako hil modu antzu horretan, dio ritornello gisa errepikatzen den kantak.Nobela hunkigarria gertatu zen argitaratu zenean, eta gaur egun ere berdin hunkitzen gaitu.

Martutene. Julia es traductora, Martin, escritor; Pilar y Abaitua son médicos. Dos parejas que están recomponiéndose (o descomponiéndose) y a quienes sorprende la llegada de una joven socióloga americana cuyo nombre esta tomado de una novela de Max Frisch y que entra en sus vidas para convertirse, a su pesar, en el elemento que desencadenara multiples reacciones que haran remover los cimientos de unas relaciones estancadas, en las que prendera la llama de la alegria, el deseo y la ilusion de una nueva vida. El Fly away melodico y liberador de Lynn atraviesa, entremezclado con otras melodias, mas o menos dulces, mas o menos desgarradoras y tristes, toda la novela, desde su inicio hasta la coda, donde, antes de la clausura, se reconoce por ultima vez el paisaje despues de la batalla. Algunos protagonistas levantaran el vuelo, otros se quedaran irremisiblemente en tierra. Lynn, un dia angel liberador, hoy heroe caido, yace en brazos de otro angel, el angel de la memoria, que a buen seguro seguira planeando sobre cada uno de los protagonistas (y de los lectores) de esta magnifica, sabia y emotiva novela. Ramon Saizarbitoria ha escrito su mejor obra (¿la mas intima?), y no es casualidad que haya tomado como referencia Montauk, la novela de Max Frisch que, como Martutene, transcurre en un lugar cuyo nombre evoca un recuerdo imborrable. Tambien Saizarbitoria mira hacia atras, hace repaso de sus paisajes, del San Sebastian que ya no es, del fin de una epoca, afortunada porque ha acompañado al fin de la violencia pero en la que han quedado demasiadas cosas

“Amor y guerra es, antes que nada, un discurso narrativo de rigurosa construcción. Cualquier anécdota, que bien podría resumirse en poco más que una línea, se alarga, se expande en círculos, se desar

Miguel de Unamuno (1864-1936) rompe con Amor y pedagogía los esquemas tradicionales de la novela realista. Tanto, que la crítica de la época llegó a negarle el calificativo de "novela". Don Miguel respondio que lo que el hacia en realidad eran "nivolas". "Diriase advierte en el prologo que el autor, no atreviendose a expresar por propia cuenta ciertos desatinos, adopta el comodo artificio de ponerlos en boca de personajes grotescos y absurdos, soltando asi en broma lo que piensa en serio". El proposito de la obra es claro: ridiculizar la pedagogia que se presenta como cientifica y que pretende organizar la vida entera, en todos sus aspectos, de un modo racionalista. Como es logico, la vida se venga: por eso Clarita dejara al racional y mesurado Apolodoro para entregarse al apasionado Federico. Anna Caballe, de la Universidad de Barcelona, ha preparado esta cuidada edicion.

Gazteak dira eleberri honetan protagonista positiboak. Bi ezaugarri biltzen dituzte bere alde: gazte izatea eta artean bizitzeko geratzen zaien bide luzea. Ilusioa eta esperantza. Baita alaitasuna ere. Eta hori guztia, beraientzat, baita Gisele Sergier-rentzat ere, abortatu beharraren pasadizoak une miserable, maltzur eta hipokrita asko ikustera kondenatutako neskarentzat, beraientzat diot, egunero hasten dira bizitzak eta aukera berriak. Marmarrean isildu gabe ari den gizagaixoak -hitz egiten ari den bitartean gutxienez bizirik diharduelako ustean, seguru asko- aldarte umoretsu eta alaia erabili arren, bere jardunaz bestaldera gelditzen zaion mundua melankolia igurtzi batez kutsatzen du maiz: bizitzak egunero gauza jakinak dakarzkio. Bigarren protagonista berritsu horren marmarrean ironiak hartzen du gaina eleberrian: aldi berean da narratzailea behatzaile eta kontalari, aldi berean da zelatari eta murmuratzaile. Horra hor artista modernoaren eredua. Horra hor azken hogeita hamar urte pasatxotan irakurleriari huts egin ez dion eleberri ederra.

Un viejo gudari que busca la pierna que perdió en la guerra, un escritor al rescate de la nota que seducirá a su nuevo amor, varias infidelidades, el esqueleto de un guardia civil enterrado en el hoyo equivocado, reliquias de Sabino Arana y tumbas a precios desorbitados. Las cinco novelas que forman este libro hablan de pequeñas batallas cotidianas, de encuentros y desencuentros, y recorren escenas eróticas hilarantes, momentos dramáticos e instantes del humor negro más sorprendente.

Versión española del autor. Introducción de Jon Kortazar. Este libro muestra, en miniatura, las claves narrativas en las que se ha ido moviendo la na-rrativa de Ramon Saizarbitoria. Parece que el primer impulso creativo une dos sentidos dis-tintos: una imagen (la reproduccion del cuadro de Kandinsky) y una pequeña narracion: la tra-dicion de las muchachas rusas, que se narra en las primeras lineas del texto, mientras que la imagen del cuadro Yellow, red and blue cierra el relato en las ultimas paginas del texto.

Julia es traductora, Martin, escritor; Pilar y Abaitua son médicos. Dos parejas que están recomponiéndose (o descomponiéndose) y a quienes sorprende la llegada de una joven socióloga americana cuyo nombre esta tomado de una novela de Max Frisch y que entra en sus vidas para convertirse, a su pesar, en el elemento que desencadenara multiples reacciones que haran remover los cimientos de unas relaciones estancadas. El Fly away melodico y liberador de Lynn atraviesa, entremezclado con otras melodias, mas o menos dulces, mas o menos desgarradoras y tristes, toda la novela, desde su inicio hasta la coda, donde, antes de la clausura, se reconoce por ultima vez el paisaje despues de la batalla. Lynn, un dia angel liberador, hoy heroe caido, yace en brazos de otro angel, el angel de la memoria, que a buen seguro seguira planeando sobre cada uno de los protagonistas (y de los lectores) de esta magnifica, sabia y emotiva novela.

Eta horra nola idazten duen komikoki, samur, zoragarri maiz, huskeria eta zer horiez guztiez. Exagerazioa ere hor dago, eta nabari da denborak urratutako iragan hori, ezagutzearen ohitura, nekea, hitzak esateko edo ez esateko ezina, gerra saihets lezakeen keinua egiteko edo ez egitekoa, bestea amorratzeko moduan jardun behar petral hori. Gorrotoaren, indiferentziaren, suminaren, errukiaren, samurtasunaren errito odoltsuak, edota horren guztiaren planta egiteko erritoa. Urkoa ondo ezagutzen dela uste eta norbera izan tolesgabea. Benetan nahi ez duguna nahi izateko setakeria funtsgabe hori. Hitzen eta begiraden, pentsamenduen, aurreikuspenen gerra zentzugabe hori: hau egingo du, hori pentsatuko du, zera usteko du, eta agian, beharbada, akaso... A, zein gozoa nor bere buruaz errukitzea! Aldi berean, norbait zurea dela ziur jakiteko gogo hori, inolako arrisku izpirik gabe; segurtasun falta eragozle hori. Hain gaizki maitatzea, izan zena iraunarazi nahi izatea, jadanik ez den arren. Maitatzea ez baitago edonoren esku. Gizajoa, hain irrigarria, hain berekoia, eta hain samurra ere bai, inoiz. Eta gero neskato hori dago, hain gardena; ikusi ere egiten ote du gizonak. Ez da deus. Ez da. Nola kalifikatu sorginkeriaz bezala agertzen eta desagertzen den norbait, amets bat baino pisu handiagorik ez duen norbait, itxaropenare...

Lehenengo argitalpenetik hogei urte pasa diren honetan, nekez aurkituko dugu 100 metro irakurri ez duen euskal literaturzalerik. Nobelak orain artean izan dituen hamar argitalpenak edo lau itzulpenak geurean soilik bakanen batzuek duten arrakastaren lekuko dira. Diktaduraren zentsoreen aginduz, 1974ko argitarapena sekuestratu egin zuten. 1976an amnistiatu ondoren iritsi zen nobela irakurleen eskuetara. 1985ean Alfonso Ungriaren zuzendaritzapean nobelaren izen bera daraman filmea egin zen. Eskuetan duzuen hau 10. edizioa da, eta eskubide osoz gure klasikoetako bat dagoeneko. Zerraldo erori arte ihesleak ibilitako azken 100 metroek iradokitzen dute nobelan giza-dimentsioaren alderdirik intimoen eta sakonena. Bakardade hori areagotzea baizik ez dute helburu heriotzaren gertalekutik kanpora txertatutako flash indiferenteago edo sentiberagoek, beti ere heriotzaren mugatik honantzago daudenak. Harantzago heriotzaren unibertsoa hasten baita, bizitzaren azken irudi eta oroitzapen iheskorrak ere sustengu baten bila gertatzen diren espazioa. Halabehar kapritxosoenak iheslearen inkontrura erakarritako testigu anonimoa bihurtuko da nobelan zehar protagonistaren abenturaren ardatz. Hark erakarriko du beregana iheslearen ahalegina eta azken borondatea eta, bidenabar, narrazioarenak. Hari eskainiko dizkio ihesleak, maitasun erritual trajiko baten aurrean bageunde bezala, bere bizitza ofrendan. Maitale bitxi eta anbibalentea izaki ordea lekuko hori; izan ere, biak daude, iheslea eta lekukoa, maiz bizitza bera ere zaletua den harreman ironiko itsu batean giltzapetuta. Protagonista bakarrik dago bere patu tristearen aurrean, eta zu, irakurle, espektadore izatera behartuta zaude. Seguru nobela irakurri ostean, poetak esan zuen bezala, begi eta bihotz berriez ikusiko duzula mundua.

Esta breve pero intensa novela narra los últimos minutos de vida de su protagonista, un militante de los primeros años de ETA que huye de la Policía por la parte vieja de San Sebastián, hasta ser abatido en la entonces Plaza del 18 de Julio, hoy Plaza de la Constitucion. Cuarenta y cinco años despues de su redaccion, todavia resulta tecnicamente admirable su eficacia narrativa. De manera concisa pero completa, y en planos discursivos muy distintos, superpone la carrera del joven con imagenes de su pasado, con el interrogatorio policial al que es sometido el principal testigo de su muerte o con los versos de un poema de Jacques Prevert ??A donde va toda esa sangre??? que, funcionando como un estribillo, aciertan a expresar el absurdo de un sacrificio inutil ante un mundo indiferente. Tras su opera prima Egunero Hasten Delako, Ramon Saizarbitoria escribio Cien metros en 1972, pero permanecio inedita hasta 1976. Aquella primera edicion fue secuestrada por la Policia y el autor se vio denunciado ante el Tribunal de Orden Publico, aunque posteriormente pudo acogerse a la amnistia de 1977. En su ensayo sobre Literatura vasca Jon Juaristi señalo que, probablemente, debido a ese hecho, se trata de una de las novelas peor leidas de la historia de la literatura vasca. Dado que es tambien, sin duda, una de las mejores, pr...

“Un día, entre los libros que mi madre tomaba prestados de la biblioteca, vi uno titulado Kandinsky y yo, una biografía del pintor escrita por su viuda, en la que se cuenta una anecdota muy bonita. A

Intxortako lubakietan girotutako Gudari zaharraren gerra galduak zabaltzen du liburua, eta Intxortako lerroen apurtzearekin gertatu zen nazionalen aurrerabidearen ondorioetako bat kontatzen zaigu Asaba zaharren baratzan. Liburua ixten duen azken narrazio honek Sabino Aranaren hilobi aldaketak kontatzen ditu. Tartean gelditzen da 36ko gerraren oihartzun atergabea den Bi bihotz, hilobi bat (Artaxonatik Artaxonara). Rossetti-ren obsesioak, berriz, Madrildik Londresera daramatza euskaldunoi buruzko galdera eta diagnostiko zuzen-zuzenak: ¿Que os pasa a los vascos? eta Sois unos melancolicos. Galderaren eta baieztapenaren atzean bi emakume, Victoria eta Eugenia, guztiz desberdinak eta aldi berean antzekoak oso. Eta gizon bat, eta bi harremanen kasuan -arrakasta labur txinpartatsuren bat gorabehera-, bi maitasun ezinezko. Azken finean, ze zaila egiten zaion gizonezkoari gauzarik xumeena ere naturaltasunez aitortzea! Batarekin ausartegi, bestearekin koldarregi, modu paregabean azaleratzen du nobelak gizonezkoon alde mixerable eta komikoena. Komikotasunean badu, egia esan, norekin neurtu liburu honetan; izan ere, larru berekoak baitira azken pertsonaia hori eta Bi bihotz, hilobi batekoa. Marcel Martinek, berriz, bikote harremanak absurduraino nola gaizto daitezkeen erakusten digu. Gutxien espero denean, eta komentario ezdeusenaren kausaz, leize sakon eta gaindiezina zabal daiteke gure bizitzetan, ustez bat ere arrazoirik gabe, eta erabat oharkabean gainera. Izan ere, xelebrea baita -edota negargarria- gauzarik xumeena ulertzeko gizonak askotan duen ezintasuna. Bat-batean, bikotea osatzen zutenak, elkarrenganako bi ezezagun bihurtuko dira. Esan beharrik ere ez dago liburu arrunt bat baino gehiago dela eskuetan duzun hau: euskal irakurleen ahotan luzaroan egongo den liburua.

Udalaitzen atzetik azaldu eta Kanpazar gainetik, Gipuzkoa eta Bizkaiaren arteko mugara, Heinkel 111 eta Junker 52 alemanak itzulian agertu zirenean, atezuan zeuden Intxorta inguruko baserrietako behiak, orroka. Bonbardaketa haietako batean erori zen narrazio honetako protagonista, trintxeren babesari uko egin eta haien gainetik nabarmendu zenean. Hura gertatu eta handik gutxira etorri ziren Durango, Gernika, Bilbo eta Santo?akoak. Horien guztien sute, samin eta, Santo?akoaren kasuan, baita argi-ilunek ere, zeharkatzen dute osorik narrazio hau. Egurrezko hanka batekin dabil harrezkero batera eta bestera gudaria. Zergatik, baina, nabarmendu zen hainbeste, behe-behetik zetozen Heinkel 51 haien aurrean bere burua agerian uzteraino? Orain arte esandakoak, nahikoa izanik ere edonoren iraganak eta memoriak astindu eta inarrosteko, apalduta geratuko dira protagonistaren bidaia eta oroitzapenak tragediaren parajeetara -Intxortara- itzultzen gaituzten unetik aurrera. Izan ere, orduantxe hasiko baita gudari zaharra, sekula inori -ezta gerrako lagun leial eta zintzoenei ere- kontatu ez dion sekretu ezkutua kanporatzen. Aitormen humanoa: gerraren epikatik maitasunaren sentipen bakarti eta isilera egingo den bidea. Maitasuna eta gerra. Bi elementu horiek elkarrekin lotuta agertzen diren unetik bertatik, aparta bihurtzen da narrazio hau. 36ko gerrako pasadizoetan oinarrituz euskaraz idatzi den lekukotasun literario handiena baita. Narrazio hunkigarria, benetan!