A importancia das mulleres do trapiche na posguerra foi mais alá do seu papel de subministradoras de produtos ausentes dos mercado oficial, protexeron a súa identidade e conservaron referentes culturais. Os rostros imposibles de borrar da lembranza, as saias que tapaban as mandanas, o cesto na cabeza, a lingua desafiante e picara. aAndar no contrabando foi un medio de vida pero tamen de integracion na nova orde social na que esa interdependencia economica suxeitou as estratexias politicas que serviron de base para novos desafios. O contrabando e union e complicidade, e tamen o que daba personalidade, un elemento de identidade. Un desafio ao que fan fronte botando man da moralidade, da fame, e como non, da lexitimidade. Porque o contrabando e concedido como algo lexitimo inherente ao territorio, xa o dicia unha das informantes deste libro: "Antes o contrabando era sagrado".
No hay Galicia sin América porque todo ocurrió antes allí. En La Habana se tocó por primera vez el himno «Os Pinos» y frente al mar Caribe se oficializó y popularizó la bandera blanca y azul; en Bue